Σε πραγματικό καταλύτη ριζικής αναδιάταξης του οικονομικού και συγκοινωνιακού τοπίου της χώρας εξελίσσεται ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας (Ε65), ένα από τα πλέον κομβικά έργα εθνικής υποδομής των τελευταίων δεκαετιών. Η ολοκλήρωση και πλήρης λειτουργία του άξονα δεν εξασφαλίζει απλώς την οριστική άρση της συγκοινωνιακής απομόνωσης της Δυτικής Θεσσαλίας, της Δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου, αλλά δημιουργεί μια σύγχρονη, ασφαλή και ταχύτατη αρτηρία που ενώνει τον βασικό κορμό του ΠΑΘΕ (Αθήνα – Θεσσαλονίκη) με την Εγνατία Οδό.

Η γεωγραφική αυτή σύγκλιση συρρικνώνει δραστικά τις χιλιομετρικές αποστάσεις και τους χρόνους μετακίνησης από τη Νότια Ελλάδα προς τον βορειοδυτικό άξονα, μετασχηματίζοντας τις εμπορευματικές ροές, αναβαθμίζοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες και καθιστώντας την ευρύτερη περιφέρεια εξαιρετικά ελκυστικό προορισμό για νέα επενδυτικά κεφάλαια.

Η ακτινογραφία των οφελών: Ποιες περιοχές μπαίνουν σε τροχιά άλματος

Τα ουσιαστικά δεδομένα της αναπτυξιακής επίδρασης του έργου αποτυπώνονται σε εμπεριστατωμένη μελέτη που συνυπογράφουν ο Σεραφείμ Πολύζος, Ομότιμος Καθηγητής της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, και ο πολιτικός μηχανικός Ευθύμιος Νάκας. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, η λειτουργία του Ε65 επηρεάζει άνισα αλλά καθοριστικά τις τοπικές οικονομίες, ανάλογα με τον όγκο των μεταφορών και τη διασυνδεσιμότητά τους με το υπόλοιπο εθνικό δίκτυο.

Στην κατηγορία του υψηλού οφέλους εντάσσονται πρωτίστως οι Περιφερειακές Ενότητες Φθιώτιδας, Ιωαννίνων, Καρδίτσας, Τρικάλων, Καστοριάς, Κοζάνης και Γρεβενών, οι οποίες υποδέχονται τον κύριο όγκο των διαπεριφερειακών μετακινήσεων και εμπορευμάτων. Σε μεσαίο βαθμό θετικής επίδρασης κινούνται οι περιοχές της Εύβοιας, της Ευρυτανίας, της Θεσπρωτίας, της Ανατολικής Θεσσαλίας και της Βοιωτίας, ενώ οι περιφερειακές ενότητες της υπόλοιπης Μακεδονίας, της Πελοποννήσου και της Θράκης καταγράφουν μικρότερη επίδραση ή παραμένουν ουδέτερες.

Η άμεση προσβασιμότητα λειτουργεί παράλληλα ως ισχυρός μοχλός για την τουριστική βιομηχανία. Πόλεις με έντονο πολιτιστικό και φυσικό ενδιαφέρον, όπως τα Τρίκαλα, η Καρδίτσα, τα Ιωάννινα και η Καλαμπάκα με τα Μετέωρα, καθώς και το σύνολο των ορεινών προορισμών της Πίνδου, γίνονται άμεσα και με ασφάλεια προσβάσιμες από τα μεγάλα αστικά κέντρα, ενισχύοντας τη φιλοξενία, την εστίαση, τη συγκράτηση του τοπικού πληθυσμού και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Παραγωγικές και αναδιανεμητικές μεταβολές: Πώς μοιράζεται η ανάπτυξη

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της πανεπιστημιακής μελέτης αφορά τη διάκριση των οικονομικών επιδράσεων που προκαλούν τα μεγάλα συγκοινωνιακά έργα. Όπως εξηγεί ο καθηγητής Σεραφείμ Πολύζος, οι επιδράσεις αυτές διαχωρίζονται σε γενικευμένες ή παράγωγες (generative effects) και σε αναδιανεμητικές (distributive effects).

Η πρώτη κατηγορία αφορά τη «γέννηση» καθαρής νέας ανάπτυξης, η οποία προκύπτει αποκλειστικά στις περιφέρειες που συνδέονται άμεσα με τον αυτοκινητόδρομο, βελτιώνοντας τους συνολικούς οικονομικούς τους δείκτες. Αντίθετα, η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει έμμεσες χωρικές μετατοπίσεις που δεν δημιουργούν νέο πλούτο, αλλά αναδιανέμουν την οικονομική δραστηριότητα μεταξύ διαφορετικών περιοχών, μεταβάλλοντας την υφιστάμενη ισορροπία.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ε65 λειτουργεί σε καθεστώς έμμεσου ανταγωνισμού με άλλους παράλληλους άξονες, όπως ο ΠΑΘΕ και η Ιόνια Οδός, οι οποίοι εξυπηρετούν διαφορετικές κατευθύνσεις της Ανατολικής Θεσσαλίας και της Δυτικής Ελλάδας. Η αλληλεπίδραση αυτή επανακαθορίζει το μεταφορικό κόστος και τη συνολική προσιτότητα (accessibility) κάθε περιοχής στο εθνικό παραγωγικό γίγνεσθαι.

Ο στρατηγικός οριζόντιος άξονας «Ηγουμενίτσα – Βόλος»

Η κατασκευή του Ε65 επαναφέρει με εμφατικό τρόπο στο προσκήνιο έναν εθνικό σχεδιασμό τριών δεκαετιών: τη λειτουργική ένωση της δυτικής με την ανατολική πύλη της χώρας, μέσω της σύνδεσης Ηγουμενίτσα – Βόλος. Η υλοποίηση ενός τέτοιου οριζόντιου οδικού διαδρόμου συνδέει άμεσα το Ιόνιο με το Αιγαίο, εξασφαλίζοντας τη στρατηγική συνεργασία των δύο κομβικών λιμένων και δημιουργώντας μια εμπορική γέφυρα από την Ευρώπη προς τις αγορές της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Ταυτόχρονα, η μελέτη των κ.κ. Πολύζου και Νάκα υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη κατασκευής ενός σύγχρονου αυτοκινητοδρόμου που θα συνδέει απευθείας τον Ε65 με τον Λιμένα του Βόλου. Για τον σκοπό αυτό έχουν ήδη διατυπωθεί δύο εναλλακτικές τεχνικές προτάσεις σύνδεσης, οι οποίες θα λειτουργήσουν ταυτόχρονα ως εθνικοί και ενδοπεριφερειακοί άξονες.

Ένας τέτοιος οδικός βραχίονας θα ενισχύσει αποφασιστικά την εσωτερική κινητικότητα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Θεσσαλίας, ισχυροποιώντας την κοινωνική και οικονομική συνοχή ολόκληρης της Κεντρικής Ελλάδας και μεγιστοποιώντας την απόδοση της επένδυσης του Ε65 για τις επόμενες γενιές.